Tips and tricks
25 manieren om een shawl te dragen

Leven met aandacht

Beter slapen, minder stress, meer rust in je leven?

Kom dat met ons mee mediteren tijdens onze stiltedagen.

Jij bepaalt zelf hoe vaak je mee komt doen. Geen ervaring vereist.

Tevreden klanten!

Benieuwd wat anderen over Mindthings vinden? Klik dan op onderstaande links:

Zeven dagen op stilteretraite – You can only lose what you cling to.

De taxichauffeur die mij het laatste stuk van mijn 4,5 uur durende reis naar het kloostercomplex van de zusters van Denekamp brengt, kan er duidelijk met zijn pet niet bij, zeven dagen op stilteretraite. Of ik het moet doen voor mijn geloof, of ik er ga bidden of het de bedoeling is dat ik er misschien helemaal in trance ga raken? Een hele week niet praten, dat zou wat voor mijn vrouw zijn! Ik ga het haar straks gelijk vertellen! Tja als je gehecht bent aan (veel) praten, ga je het hier zwaar krijgen. You can only lose what you cling to – de Buddha had weer eens gelijk.

Dit wordt mijn derde Vipassana-retraite, in een stijgende lijn van 5, 6 en nu 7 dagen. Een extra uitdaging zal dit keer zijn, dat ieder in zijn eigen ritme mediteert, individueel en op zijn eigen kamer. Alleen de maaltijden en ’s avonds een uur dharmatalk zijn gezamenlijk, maar uiteraard ook in stilte. We mediteren afwisselend in de vorm van een zit- en dan weer loopmeditatie, van ’s morgens vroeg tot ’s avonds laat, maximaal 6 uur slaap en zo kort mogelijke tijd tussen de meditaties voor onze dagelijkse handelingen. Ook dan vertragen we zoveel mogelijk ons tempo en doen we dingen als tandenpoetsen of eten met een zo groot mogelijke aandacht. Geen afleiding in de vorm van telefoon, email of zelfs maar lezen of schrijven.

Wat is de bedoeling van zo’n retraite; het is me vaak gevraagd. De bedoeling is dat er in feite geen bedoeling is. Dat er ook geen bedoeling hoeft te zijn. Dat we ons ook niet hoeven afvragen of er een bedoeling is. Klinkt zweverig? Dat geeft nu precies aan hoe doelgericht onze maatschappij en wij als mensen zijn. Als we al zoiets ‘raars’ doen als 7 dagen zwijgen en onafgebroken mediteren, dan moet het wel ergens toe dienen. Is ons leven alleen nuttig als we iets doen, niet alleen maar zijn? Telt het alleen maar al er aantoonbaar resultaat is? Bovendien weet ik inmiddels dat alles wat ik van de retraite verwacht of juist niet verwacht, zal gebeuren of juist niet zal gebeuren deze dagen.

De retraite begint kort na mijn aankomst. In dit geval is er zelfs geen voorstelrondje. De meeste deelnemers heb ik vooraf niet eens gezien of gesproken. De vele ‘ik ben’s’ uit ons dagelijks leven doen hier niet ter zake, geven ons geen houvast maar belemmeren ons evenmin.

Tijdens iedere meditatie opnieuw onderzoeken we welke Gedachten, Emoties (gevoelens) en Lichaamsgewaarwordingen (GEL) zich aandienen. Die GEL komen en gaan voortdurend, als in een soort oneindig ritme. We roeren echter niet in de inhoud van die GEL, maar kijken alleen naar het proces van komen en gaan. Alles gaat voorbij, zelfs al denken we dat we ‘gek worden’ of het niet gaan volhouden. Ook driekwartier, een dag en zeven dagen stilte gaan voorbij. Telkens als onze aandacht wordt afgeleid, brengen we vriendelijk maar beslist onze aandacht terug naar de adem (tijdens de zitmeditaties) of het voelen van onze voeten (tijdens de loopmeditaties). Dat wat we pijn noemen, is feitelijk een verzameling van stekende, warme, kloppende, pulserende of tintelende lichaamsgewaarwordingen. Wat we hier doen, is die pijn vriendelijk onderzoeken: waar zit de pijn precies, welke vorm neemt ze aan, blijft ze steeds op dezelfde plek in het lichaam aanwezig of verandert het? De uitdaging is vriendelijk te blijven kijken naar de pijn en op te merken wanneer we de gewaarwordingen gaan voeden met onze gedachtes. We blijven (lichamelijk en ook emotionele) pijn met onze aandacht onderzoeken totdat de gewaarwordingen langzaam naar de achtergrond of zelfs (even) helemaal verdwijnen.

Of zoals Rumi – geciteerd door Johan Tinge - zei:

Wend je hoofd niet af.

Blijf kijken naar de plek met het verband.

Dat is waar het Licht in je binnenkomt.

Gedachten en gewaarwordingen benoemen we gewoon als ze zich aandienen: pijn, piekeren, herinneringen, plannen, verdriet. Waarna we telkens weer opnieuw beginnen met het focussen van onze aandacht. Bovendien proberen we ons bewust te zijn van de intentie waarmee we labelen. Is dat met een vriendelijke en onderzoekende houding of is het labelen (onbewust) bedoeld om de ervaring zo snel mogelijk weg te hebben? We labelen datgene wat het meest op de voorgrond is in ieder moment, bijvoorbeeld een gevoel of een lichaamsgewaarwording óf onze gedachtes daarover. Niet dat dat altijd even makkelijk is. Het langzame lopen tijdens de loopmeditaties doet me vaak meer pijn dan het stil zitten op het kussen. Tijdens de zoveelste loopmeditatie voelt mijn rug alsof die ieder moment in tweeën kan breken. Hoezo, pijn onderzoeken als een verzameling van lichaamsgewaarwordingen?! Zoals ik me op dat moment zelf toespreek, verbetert de situatie niet. Een greep daaruit: Zal ik even gaan liggen, niemand die het merkt. Ik kan niet meer! Wat heeft me bezield om me hiervoor aan te melden, nog wel vrijwillig?! Morgen weer zo’n dag! Ondanks de pijn even later toch maar weer verder met de volgende zitmeditatie. Eindeloos opnieuw beginnen is hier immers het devies! Ik mag van de leraar, maar veel meer nog van mezelf, ook op de stoel in mijn kamer mediteren. Mijn pijnlijke rug tegen het zachte kussen van de leunstoel…en oh wonder, mijn verzameling van lichaamsgewaarwordingen verdwijnt als sneeuw voor de zon. Zo leren we hier de reactiviteit van onze geest op te merken. Die reactiviteit is niet meer dan de menselijke neiging om meer van iets te willen dat aangenaam is en minder van iets te willen dat onaangenaam is. Het is niet erg dat dit gebeurt, als we ons maar bewust zijn van hoe onze geest reageert. Het onderzoeken van onze reactiviteit kunnen we vervolgens ook weer in ons dagelijks leven leren opmerken. Bewust kiezen hoe je wilt reageren in plaats van je te laten meesleuren in een automatische reactie. Heilzame keuzes leren maken.

In het begin lijkt tijd nog belangrijk, tel ik de meditaties totdat ik echt niet meer weet hoeveel ik er al heb gedaan noch hoe (fijn of verschrikkelijk) de vorige meditatie ook alweer was. De tijd blijft kruipen en dan weer vliegen, maar het is niet langer belangrijk. Langzaam voel ik de haast uit en het bewustzijn in mijn lichaam komen. Ik lijk vanzelf in het ritme van afwisselend drie kwartier zit- en loopmeditatie te komen. Tijd wordt minder een gevecht en met behulp van een extra kussen wordt ook de pijn in mijn heup draaglijker. Mildheid, goede zelfzorg en niet streven naar perfectie worden mijn houvast. Gedachten worden klein en kort, verdwijnen soms zelfs even helemaal. Geen eindeloze gedachtentreinen meer. Het is fascinerend om op te merken hoe bewustzijn en concentratie gestaag toenemen tijdens de retraite. Het is alsof al mijn zintuigen wagenwijd openstaan en hyperalert zijn. Tijdens een maaltijd realiseer ik me opeens uit hoeveel tinten groen een schijfje komkommer kan bestaan. Op een ander moment ben ik mij meer dan bewust van het geluid van mijn mes dat een tomaat doorsnijdt. Het is alsof met aandacht bezig zijn steeds makkelijker wordt, ik merk hoe fijn ik het vind om hier dagenlang onafgebroken te mediteren.

Er is tevredenheid, frustratie, pijn, vermoeidheid, plannen, genieten, onderhandelen met mezelf, verlangen (om naar huis te gaan dan weer om langer te kunnen blijven), er is heimwee, trek, be- en veroordelen (van mezelf en anderen), er is geluk, angst, verdriet, teleurstelling, onrust, streven, luiheid, slaperigheid, dufheid, trek in snoep of een wijntje, bezorgdheid, twijfel schuldig voelen. En van dit alles ben ik me bewust, dáár gaat het om. Dat dit alles zich helemaal vanzelf aandient, dat alles komt en vanzelf weer gaat in een oneindig ritme, zonder dat ik daar ook maar enige controle op heb of hoef te hebben. Waar het om gaat, is hoe je ertoe verhoudt. Vechten tegen of je hechten aan een ervaring, zorgt er alleen maar voor dat je teleurgesteld raakt of dat deze als een boemerang bij je terugkomt. Ik heb te dealen met alles wat er hier en nu is, in dit moment.

Het gaat juist om die momenten van volledig bewustzijn, waarin we vrij zijn van de reactiviteit van onze geest (voortdurend meer/minder van iets willen). Niet dat we die momenten zomaar kunnen bewerkstelligen, als een trucje om meer te genieten of gelukkiger te zijn. Wel kunnen we onze aandacht trainen door telkens weer opnieuw onze voeten of adem te voelen, waardoor de kans toeneemt dat ook de momenten van volledig bewustzijn toenemen.

Op de eerste dag zie ik tijdens een loopmeditatie achter het zusterhuis hoe een kwieke eekhoorn het niet voor hem bedoelde eten uit een vogelvoederhuisje snaait. Telkens als ik er weer loop, hoop ik hem weer te zien. Ik loop er daarom zelfs extra vaak (verlangen naar iets aangenaams). Helaas is het genoegen niet geheel wederzijds want ik zie hem niet meer terug (teleurstelling). Juist dat verlangen en die teleurstelling halen me weg uit het huidige moment; het voelen van mijn voeten en alles wat zich op dat moment aandient (misschien wel een mooi gekleurd herfstblaadje). De laatste avond ga ik toch nog maar eens langs de voederhuisjes, want ik heb gezien dat een non nieuwe vetbollen heeft opgehangen. Helaas, hij is er niet. Dan verrast hij me op een plek waar ik hem niet heb verwacht. Hoog boven in een boom, enkele tientallen meters verderop steken zijn spitse pluisoortjes af tegen de schemerlucht en kijken zijn pientere kraaloogjes me aan. Opgetogen gevoel! Is dat niet wat we als kind hebben geleerd?! Opgetogen zijn over een eekhoorn die je plotseling ziet? Nu, heel wat jaren later, vraag ik me af of het niet een beetje raar is om als volwassen vrouw op te schrijven dat ik opgetogen ben over een eekhoorn.

Af en toe komt er een soort obstinaat gevoel in me om het allemaal wat minder serieus te laten zijn. Dan wil ik een zak chips en een bank om voor de tv te kunnen hangen. Een behoefte om iets te doen wat niet hoort. Bijvoorbeeld op één been door de gangen springen of opeens iets hardop zeggen in de stille eetzaal waar iedereen mindful naar zijn eigen bord met eten zit te staren…Ik neem een boterham met hagelslag (tijdens de zesde dag van de meditatie en pas ná 2 verantwoorde boterhammen). Wel pure hagelslag uit het schaaltje gevist…to indulge myself. Als ik me obstinaat voel, betekent dat niet dat ik ook obstinaat moet gaan doen.

Wat is er veel te zien als je met aandacht loopt. Al die kleine details op het pad waar ik loop, zelfs als ik telkens weer opnieuw over datzelfde pad loop. Piepkleine zwarte slakjes met minuscule voelsprieten, zo klein dat ik eerst niet eens herken dat het slakjes zijn. Al die verschillende tinten van de gevallen herfstbladeren met dauwdruppels of kleine gaatjes. Ik ontdek telkens weer iets nieuws. Een verzorgende in wit uniform die zich voor mijn gevoel in sneltreinvaart langs me haast op weg naar haar werk. De bittere smaak van koffie. Het zoet van de honing in mijn yoghurt, dat ik precies bovenin mijn mond achter mijn tanden proef. Zo fascinerend om te zien: waterdruppels die na een regenbui uit de bomen vallen en in de vijver van het klooster vallen, vormen voortdurend ringen in het water. Ringen die continu blijven ontstaan en in elkaar blijven overvloeien als een soort olympische ringen. Schaarse herfstblaadjes die hangen te trillen aan een verder kale boom terwijl er geen zuchtje wind lijkt te staan.

Gedurende de dagen is het missen van thuis en mijn kinderen ‘best goed te doen’ totdat ik opeens tijdens een loopmeditatie wordt getriggerd door een kar met kerstbomen die over het terrein rijdt. Opeens wil ik zó graag thuis bij mijn eigen kerstboom en kinderen zijn. Maar ook dat verlangen en gemis gaat weer voorbij. Zoals alles immers voorbij gaat. Over een maand is kerstmis ook alweer voorbij en over een tijdje zal ik me waarschijnlijk helemaal niets meer herinneren van deze kerstbomen en dit gemis. Als ik op een ander moment een medewerkster van het kloostercomplex zie stofzuigen, is er opeens een haast onweerstaanbaar verlangen om te stofzuigen (iets waar ik doorgaans zelden last van heb). Waarschijnlijk wil ik gewoon even uit de band van het oneindige meditatieritme kunnen springen.

Tijdens een retraite openbaren zich inzichten die hun weg naar het bewustzijn niet vinden als het leven van alledag aan je voorbij raast. Eens te meer realiseer ik me dat iets zelden gaat zoals we dat vooraf in ons hoofd bedenken. Op een ochtend ervaar ik tijdens een loopmeditatie voorafgaand aan het ontbijt heel veel weerstand. Allereerst is er een sterke neiging om op dit vroege uur weer terug te kruipen in bed. De loopmeditatie die ik in de gang doe, heeft meer weg van ijsberen dan van mediteren. De tijd lijkt voorbij te kruipen. Ik heb trek in ontbijt en vooral in koffie om wakker te worden. Als gaandeweg iedereen langs me loopt op weg naar de eetzaal, is er een enorme neiging om de meditatie af te breken, lekker ongehoorzaam te zijn en ook te gaan ontbijten. Er is hier immers niemand die ons controleert, bedenkt mijn creatieve geest. Toch ploeter ik voort en opeens realiseer ik me in de laatste tien minuten van de meditatie hoe ik heel bewust voel hoe mijn voeten zich één voor één optillen en weer neerzetten. Het voelen is er zelfs al even voordat ik me er daadwerkelijk bewust van ben. Als even later de timer afgaat, vind ik het bijna jammer dat het afgelopen is. Op naar de koffie! Die maakt overigens de beloftes die ik al ijsberend in mijn hoofd had bedacht bij lange na niet waar.

Veel sneller dan verwacht is er al het einde van de retraite. Ik voel me er zelfs triest van als het einde wordt aangekondigd. Weer praten en terug de gewone wereld in lijkt opeens helemaal niet meer zo aanlokkelijk. Het voelt bijna alsof er een enorme vloedgolf over me heen gaat komen. En gaan praten met mensen met wie ik al een week vertoef maar helemaal niet ken, bevreest me enorm. Tegelijkertijd komen ook steeds meer plannen en dingen die ik na de retraite moet of wil doen, weer meer op de voorgrond en maakt mijn hoofd alvast uitstapjes naar de tijd na de retraite. Langzaam verbreken we de stilte, leren we elkaar een beetje kennen. Met woorden althans, want zelfs zonder woorden lijken al deze mensen me ook weer zo vertrouwd. Dan is het zover, de retraite is klaar. Gelukkig is het nog een lange reis naar huis en heeft de NS coupés waar ook de (nobele) stilte in acht wordt genomen.

Uiteraard waren er ook ervaringen tijdens deze retraite die ik maar beter niet aan de openbaarheid toevertrouw, maar vraag me ernaar en ik vertel je er graag over, liefst bij een lekkere cappuccino, want that’s where I cling to. Of beter nog: ga zelf een retraite volgen, want niet alles laat zich in woorden vangen én iedere meditatie-ervaring is weer anders, ook de mijne!

Nieuwsbrief

Wil jij op de hoogte blijven van de activiteiten van Mindthings en gratis tips ontvangen om je leven te kleuren? Stuur ons dan een mail.

Bekijk hier onze meest recente tips.

Joy Page

"Dream and give yourself permission to envision a You that you choose to be."

 

Agenda

Start 8-weken cursus Mindfulness maandag 15 januari 2018.

Stiltedag 9 december 2017.

Start individuele Mindfulnesscursus: doorlopend.